بیش از دو دهه از زمان تاسیس نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران میگذرد اما شاید بسیاری از شهروندان از تمامی وظایف آن باخبر نباشند، آنچه در زیر آمده اهم وظایف ناجاست.
استقرار نظم، امنیت و تامین آسایش عمومی و فردی، مقابله و مبارزه قاطع و مستمر با هرگونه خرابکاری، تروریسم، شورش و عوامل و حرکتهایی که مخل امنیت کشور باشد، با همکاری وزارت اطلاعات از وظایف نیروی انتظامی است.
تامین امنیت برای برگزاری اجتماعات، راهپیماییها و فعالیتهای قانونی، مجاز و ممانعت و جلوگیری از هرگونه تشکل و راهپیمایی و اجتماع غیرمجاز و مقابله با اغتشاش، بینظمی و فعالیتهای غیرمجاز، اقدام در زمینه کسب اخبار و اطلاعات در محدوده وظایف محوله و همکاری با سایر سازمانها و یگانهای اطلاعاتی کشور در حدود وظایف آنها و نیز حراست از اماکن، تاسیسات، تجهیزات طبقهبندی شده غیرنظامی و حفظ حریم آنها به استثنای موارد حساس و حیاتی به تشخیص شورای عالی امنیت ملی که به عهده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی خواهد بود از دیگر ماموریتهای این نهاد است.
از میان وظایف ناجا میتوان به حفاظت از مسئولان و شخصیتهای داخلی و خارجی در سراسر کشور به استثنای داخل پادگانها و تاسیسات نظامی، مگر در مواردی که بنا به تشخیص شورای عالی امنیت ملی اصل انقلاب یا دستاوردهای آن در معرض خطر باشد که به عهده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی خواهد بود و جمعآوری سلاح، مهمات و تجهیزات غیرمجاز و صدور پروانه نگهداری و حمل سلاح شخصی و نظارت بر نگهداری و مصرف مجاز مواد ناریه با هماهنگی وزارت اطلاعات برابر طرحهای مصوب شورای امنیت کشور اشاره کرد.
مبارزه با موادمخدر، قاچاق، منکرات و فساد، پیشگیری از وقوع جرم، کشف جرایم، بازرسی و تحقیق، حفظ آثار و دلایل جرم، تشخیص هویت، کشف علمی جرایم و دستگیری متهمان و مجرمان و جلوگیری از فرار و اختفا آنان و اجرا و ابلاغ احکامقضایی نیز از جمله وظایفی است که مطابق قانون به عنوان ضابط قوهقضائیه به نیروی انتظامی محول شده است.
مراقبت و کنترل مرزهای کشور، اجرای معاهدات و پروتکلهای مصوبه مرزی و استیفای حقوق دولت و اتباع مرزنشین در مرزها و محدوده انحصاری اقتصادی دریاها نیز بر عهده نیروی انتظامی است.
همچنین اجرای قوانین و مقررات مربوط به گذرنامه به غیر از گذرنامه سیاسی و خدمت، ورود و اقامت اتباع خارجی با هماهنگی وزارت امور خارجه در مورد اتباع خارجی تحت پوشش دیپلماتیک و ورود و خروج و اقامت اتباع خارجی و صدور گذرنامه با هماهنگی وزارت اطلاعات از دیگر وظایف ناجاست.
از زمان تاسیس این نهاد وظایفی نظیر اجرای قوانین و مقررات راهنمایی و رانندگی و امور توزیع و حفظ حریم راههای کشور، اجرای قوانین و مقررات وظیفه عمومی، نظارت بر اماکن عمومی و انجام سایر امور مربوط به اماکن مذکور برابر مقررات مصوب، همکاری با سایر نیروهای مسلح کشور در مواقع لزوم و همکاری با دبیرخانه اینترپل نیز به آن وارد شده است.
همکاری با وزارتخانهها، سازمانها، موسسات و شرکتهای دولتی و وابسته به دولت، بانکها و شهرداریها در حدود قوانین و مقررات مربوط برای ایجاد و توسعه زمینههای فرهنگی لازم به منظور کاهش جرائم و تخلفات و تسهیل وظایف محوله نیز بر عهده ناجاست.
انجام امور امدادی و مردم یاری در مواقع ضروری با هماهنگی مراجع ذیربط، سازماندهی، تجهیز، آموزش یگانهای انتظامی و آمادهکردن آنان برای اجرای ماموریتهای محوله، تامین و حفاظت تاسیسات، سربازخانهها و قرارگاهها و تامین دفاعهوایی تاسیسات و نقاط حساس مربوط، در حد برد سلاح ضدهوایی سازمانی، با هماهنگی و کنترل عملیاتی نیرویهوایی از وظایفی است که قانونگذار بر عهده نیروی انتظامی قرار داده است.
طبق اعلام پایگاه اطلاعرسانی پلیس، تامین نیازهای پزشکی پرسنل و اداره بیمارستانها و درمانگاههای مربوط، تهیه طرح نیازمندیهای لجستیکی و اقدام برای تهیه و خرید اقلام و خدماتی که از سوی فرماندهی کل نیروهای مسلح به عهده نیروی انتظامی واگذار شده و اقدام برای خرید املاک و احداث تاسیسات مورد نیاز برابر طرحهای مصوب نیز از دیگر وظایف ناجاست.
از دیگر وظایف نیروی انتظامی میتوان به تلاش مداوم و مستمر برای حفظ و صیانت سازمان در زمینههای امنیتی و حاکمیت کامل فرهنگ و ضوابط اسلامی در این نهاد اشاره کرد.